Карилангийн Монголчуудын анхны наадам 2011

Карилонагийн Монголчууд 7-р сарын 9-ны өдөр Шорлот хотод хойд карилона мужийн өнцөг булангаас хүрэлцэн ирж анхныхаа наадмыг монголоороо гоёж монгол соёлоороо бахархан халуун сэтгэлээр баясан наадлаа. Бидний хэсэг нөхөд монголын сүлд дуу болсон монгол хүний сэтгэлд хоногшсон Үг. Ж. Бадраа Ая. Ц. Намсрайжав “Халуун Элгэн Нутаг” гэсэн сайхан дуугаар нээлээ.

Үүний дараагаар Монголын үзэсгэлэнг гэр гэрээсээ байгаа зүйлээ авчиран үр хүүхэд болон бусад анд нөхөд америкчуудаа монголын соёлыг таниулан мэдүүлэх зорилгоор гарган монгол соёлоорой бахархлаа.

Эрийн гурван наадмыг бид өөрсдийн хүч, сэтгэлээр нэгдэн Монгол наадмын онцлогыг хадгалахыг хичээж, наадмын нээлтийн урлагын тоглолтыг Одончимэг “Хүн Хүндээ Хайртай Байдаг юмаа” гэдэг дуугаар ая барин ятга хөгжмийн уянгийг эгшиглүүлэв.
Хуучнаа дурсах уу гэсэн санаагаар Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн хуушуурын дугаарт зогсон наадмын хуушуурын амтыг дурсан наадмынхаа хуушуураар дайллаа.

Хойд Каролина мужийн анхны наадмын бөхөд Жаргал түрүүлж, аман үзүүрт Марк , хүүхдийн уралдаанд Манлай морь Жавхлан, Баян ходоодод Баярням, сурын харвааг орлуулж монгол уламжлын дагуу бай онох тэмцээнд 1-р байранд Дэннис, Чак, 2-р байрт Батцолмон, Жаргал, шагай харвааны тэмцээнийг орлуулж шагай няслах 1-р байранд Гантуяа, 2-р байранд Ундраа, олс таталтад Цогтэрдэний баг, 2-р байранд Кристэний баг тус тус шалгарлаа.

Наадмын шагналыг Каролинагийн анхны наадмын дурсгалын бичиг, дурсгалын одон, монголын хүүхдийн “Цэцэг” хамтлагын тоглолтын хуурцаг болон бэлгээр урамшуулав.
Цогтэрдэнэ аман хуур хуурдан, Гантуяа гитар тоглон “Миний Эх Орон” дуугаар наадам өндөрлөө. Сайхан монгол дуу эгшиглүүлэн удирдсан Туул, наадмыг хөтөлсөн Индраа, Батцолмон, үзэсгэлэн санаачласан Одончимэг, фото зурагчин Батсүх нартаа баярлалаа.
Дашрамд Каролинагийн наадамд идэвхи зүтгэлтэй оролцсон бүх хүмүүс болон зохион байгуулахад идэвхитэй оролцсон нөхдөд чин сэтгэлийн талархал хүсье. Латин үсгээр Carolinagiinmongolchuud facebook-aaс бусад зургануудыг үзнэ үү.

Бичсэн С. Үзмээ

Гэр бүл

Гэр бүл

Бидний амьдралын хамгийн чухал хэсэг бол гэр бүл юм. Гэр бүлд гэргий буюу эгзэгтэй, хань болон нөхөр, эх буюу ээж, эцэг буюу аав гол үүрэг эрхээ тус тусад нь гүйцэтгэж байж гэр бүлийн тогтолцоонд ямар нэгэн өөр өөрсдийн байр сууриар тухайн айлын амьдрал янз бүр байдаг.
Мэдээж хоёр хос халуун хайр сэтгэлээрээ гэрэлсэн бол хоорондоо бие биеэндээ итгэдэг, бие биенээ сайн ойлгоцдог, бие биенээ хайрлаж чаддаг шигээ бас уучлан өршөөж чаддаг, бие биенээ үргэлж эрхэмлэн хүндэтгэдэг байж л аз жаргалтай амьдралыг бий болгож чадна.

Гэргий болон хань, ээж болон аав хүний үүрэг эрх хоорондоо ялгаатай. Гэргий хүн гэхээр гэрийн ажилгүй авгай гэдэг ташаа ойлголт байдаг. Орчин үед ихэнх эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдийн адил боловсрол мэдлэг, мэргэжилтэй, ажил хэрэгч, ямарч юмыг удирдах чадвартай байгаа юм. Гэргий хүн ханьдаа анхаарал халамж, хийж бүтээж байгаа амжилтыг нь дэмжин сайшааж урам зориг өгч сэтгэлийн асар том хүчийг олгодог байх нь чухал. Ханийнхаа найз нөхдийн дэргэд биеэ зөв авч явах, сайхан ширээ засч, гарынхаа хоолоор дайлж, халуун дотно уур амьсгалаар угтадаг байх. Ханидаа бас өөртөө сайхан харагдахын тулд үргэлж өөртөө заавал цаг зав гаргаж тохирсон сайхан хувцас, гоо үнэртэнг хэрэглэж байвал таны хань миний гэргий өнөөдөр яасан сайхан харагдаж байна гэсэн сэтгэлийн уяа нь бэхжинэ. Ханийнхаа нэр хүндийг үргэлж хамгаалж өндөрт авч явдаг байх нь зохистой.

 
Хань хүн гэргийтэйгээ хамтдаа чөлөөт цаг зав гаргаж амарч, зугаалж, хамтдаа үзвэр үзэж байх, хайр сэтгэлийн болон үзэмжийн сайхан үгнүүдийг зоригтой хэлж урамшуулдаг байх, гэр орны тохижилтод анхааран хамтран санаа оноогоо өгдөг байх, хийж байгаа хоолноос нь элбэлцээд өгдөг, найз нөхөдтэй нь чөлөөтөй орчинг бий болгож өгдөг байх, гэргийхээ гоо үзэмж, ажил хэрэгч занг, үргэлж санаа тавидагаар нь бахархадаг байх нь сайхан.

 
Эцэг эх болно гэдэг энэхүү хорвоод хамгийн чухал нандин эрдэнэ. Эцэг эх бол хүүхдээ анхааран асарч, хүмүүжүүлж, эрүүл саруул, амьдралын танин мэдэхүйг тэдэнд сургаж таниулдагаараа онцлог юм. Эцэг эх бол шууд хүүхэд аав ээжийн хоорондын харьцаа. Үүнийг гэргий хань гэдгээс салгаж ойлгох. Ханьдаа хандадаг хандлагаа хүүхдээ хандаж болохгүй. Хүүхдээ эцэг, эх талаас нь хандадаг байх нь зүйтэй.

 
Эх хүн мэдээж гэр орон, эрүүл мэнд, хүүхдээ асаран хүмүүжүүлэх, гэр орны ахуй хэрэглээг хэрэглэж ашиглахыг сургаж заахаас гадна, биеэ яаж зөв авч явах гэсэн ээж хүний талаас юуг л хийж чадна тэр бүгдийг сургадаг.

 
Эцэг хүн хүүхдийн боловсрол, спорт, оюуны хөгжил, нийгмийн харьцаа, амьдралын ноён нурууг зааж сургаж түшиг болдог. Хүүхэдтэйгээ багаас нь цаг заваа гаргаж, хамт тоглож, хичээл номонд нь тусладаг, спорт урлагын амжилтаас нь хуваалцан дэмжиж өгдөг нь хүүхдийг өөрөө өөртөө итгэх итгэлийг өгдөг.

Эцэсийн эцэст албан ажил бол албан ажил, гэр бүл бол гэр бүл, найз нөхөд бол найз нөхөд, хамаатан садан бол хамаатан садан энэ бүхнийг хооронд нь хольж амьдралдаа хутгавал, үүнээс болж хөндлөнгийн зүгээс ямарч үед асуудал хүндэрдэг. Ийм байдлаас гарахын тулд аль болж өгвөл дотоод амьдрал руу орохгүй байх, ялгаж салгаж тус тусад нь хүрээлж зохицож амьдардаг байх нь дээр.

C.Үзмээ

Эх Үрсийн баярын мэнд
\Төрсөн эгч Чимгээ, Оюунчимэг, Эрдэнэчимэгт\

Ээжийн минь оронд ээж минь болсон эгч нар минь
Хань ижлээ хайрлан халамжлахын хажуугаар
Элэг зүрх санаа тань хэдэн дүү нартаа
Халин тэмүүлэн санагалздагт баярладаг шүү

Ээжийн минь оронд ээж минь болсон эгч нар минь
Үр хүүхдээ анхааран асрахын хажуугаар
Элэг нэгт хэдэн дүү нартаа
Үргэлж хайр халамж тавьдагт баярладаг шүү

Монголын эх үрсийн баярын мэндийг хүргэж
Миний эгч нар минь сайхан тэмдэглээрэй


6\01\2011
С.Үзмээ

Америкийн Нэгдсэн Улсад Зорчигчдын
Гарын Авлага
Өмнөх Үг

Монголчууд бид өнөөдөр гадаадын олон оронд сурч боловсрох, ажил хэрэг, аялал жуулчлахаар өргөн зорчдог болсноор улс орон үзэх, тэдний соёл ахуй амьдралтай өдөр болгон танилцан суралцаж байна. Түүний дотор Америкийн Нэгдсэн Улсад их өргөн зорчих болжээ.
Америкийн Нэгдсэн Улс нь 50 мужтай, муж болгон өөрийн хөгжил, цаг агаарын онцлогтой. Хууль дүрэм, худалдааны татвар нь тухайн муж хотын хөгжлөөс шалтгаалан өөр хоорондоо харилцан адилгүй байдаг. Америк улсын нутаг дэвсгэр дээр хөл тавьсан хүн бүхэн Америкийн Нэгдсэн Улсын хууль дүрмийг хүндэтгэдэг.
Америкийн Нэгдсэн Улс нь ямарч хүнд амьдрах, бизнис эрхлэх, \opportiunity\суралцах боломжийг өгдөг.
Хэрэв та Америкийн Нэгдсэн Улсад ямар нэгэн зорилгоор зорчихоор төлөвсөн бол энэхүү гарын авлага таньд бага ч гэсэн тус нэмэр болох байх гэдэгт найдаж байна.






Анхан шатны оюутан нарт:

Хэрэв та анх удаагаа суралцхаар АНУ-д ирж байгаа бол доорх зүйлийг анхаарна уу.
Ямар нэгэн сургуульд сурах гэж өргөдлөө өгч, элчингээс В1 визээ авсан бол:
1. Өөрөө шууд сургуультайгаа холбогдож тэр сургуулийн урилгаар сурах гэж байгаа бол сургуулийнхаа олон улсын оюутан хариуцсан \international student administrative\ хэн нэгэн хүнтэй эмайлаар харилцан очих онгоцны дугаар, өдөр, цагаа мэдэгдэнэ. Хэрэв таны танил хэн нэгэн хүн онгоцны буудлаас угтах бол олон улсын оюутан хариуцагчид мэдээлэх.
2. Хэрэв та ямар нэгэн зуулчлах төвөөр үйлчлүүлсэн нөхцөлд тэр зуулчлалын төвтэй гэрээ хийхээс өмнө хэн танийг угтан авч сургуулийн байр болон сургуульд оруулах хүний тодорхой нэр хаягыг авсан байх. Нэгэн жишээ дурдая. 2010 оны 11 сард Charlotte NC мужид 17 настай охин УВ-ын хэн нэгэн зуулчлалын газраар дамжуулан сурахаар очтол онгоцны буудлаас хэн ч угтаж аваагүй. Аз болоход сайн санаат эмээ тусалж зочид буудалд оруулж, тэндээсээ сургуульдаа хүргэгдсэн. Сургуульдаа очиход сургууль аль хэдийн эхэлчихсэн хоцорч ирсэн байсан. Ер нь хаа сайгүй ямарч орон улсад сайн санаат ч байдаг муу хүнч байдаг. Тийм болохоор нэгэнт та тэр зуулчлалын газраар зуулчлуулж мөнгөө төлсөн бол ар гэрийх нь тодорхой шаарлага тавьж гэрээ хийх хэрэгтэй.
3. Нэгэнт та сурахаар шийдэж өөртөө зорилго тавьсан бол бага ч гэсэн очих хот мужийн түүх соёл, хууль дүрэм, ойр орчины үйлчилгээний газрууд, сургууль болон оюутаны амьдралын талаар танилцаж авахад таньд илүүдэхгүй харинч амьдрахад дөхөм болно.
4. Оюутан болоход мэдээж өөрөөсөө шалтгаалж бүх хариуцлага таны толгой дээр ирнэ. Ингэхийн тулд урдчилж бага ч гэсэн амьдрах орчины талаар судлах нь таньд хэрэгтэй. Энэхүү мэдээлийг авахад одоо цагт амар болждээ. Та Интэрнетээс хүссэн мэдээлээ авч болно шүү дээ.
5. Сургуульдаа та бүртгүүлсэн бол таныг сургуулийн олон улсын оюутан хариуцсан мэргэжилтэн таныг таны хүсэн байранд оруулж, ор, хөнжил гэх мэтийн таньд хэрэгтэй бүхнийг дагуулж авч явж туслана.
6. Сургуулийн төлбөрөөс гадна, ном, байр, комьпютер, ор хөнжил, ширээ сандал, аяга тавга, ариун цэврийн өрөөний хэрэглүүр, хоол унд гэх мэтийн амьдралын хэрэгцээний зүйлсийн тооцоотойгоор ирэх.
7. Ойр орчны үзвэр үйлчилгээний газраар үйлчилүүлэхтэй анхаарах зүйлүүд:
Хэрэв та зоогийн газраар үйлчлүүлсэн бол таньд үйлчилсэн үйлчлэгчид үйлчилсэний хөдөлмөрийг үнэлж таны захиалсан хоол ундааны дүнгийн дунджаар 15-30% болон хэрэв та хүсвэл түүнээс дээш хувиар гарын мөнгийг өгдөг журамтай.
Хүнсний дэлгүүрээр үйлчилүүлж байгаа бол тус дэлгүүрийн гишүүн карттай болсоноор та хаямдралаар үйлчлүүлэх эрхтэй болно.
Хүнсний дэлгүүрийн өөрийн нэр төрлийн бүтээгдэхүүн нь илүү их боломжийн үнэтэй байдагыг анзаарч авч байх нь таны эдийн засагт хэрэгтэй.
8. Сургуулийн захиргаанаас олон төрлийн уулзалт зохион байгуулдаг. Үүнд болж өгвөл оролцохыг хичээх хэрэгтэй. Цагдаагийн газраас таны аюулгүй байдлыг хангах үүднээс хэрэгтэй урдчилсан зөвлөлгөө өгдөг.
Орой үдэш хамаагүй ганцаар явах, хамаагүй танихгүй хүмүүстэй харьцах \do not talk to strangers\, хамаагүй гудамжны хүмүүстэй танилцах, энэ нь гаж донтон \sex offender\ байж болзошгүй, хүн хулгаалах явдал \kipnapper\ гардаг.
9. Олон улсын оюутанууд дор хаяж 1 жил болоод оюутны нийгэмийн бүртгэлээ \student social\ авдаг. Энэ нь таньд цаашид сурч ажиллахад таны албан ёсны түүх баталгаа болдог.
10. Оюутныхаа нийгмийн бүртгэлийг авсан бол та сургуульдаа \part time job\ цөөхөн цагаар ажил эрхлэж болох юм.

Жуучлан амрагч нарт:
Та хэн хүний урилгаар буй аялан жуулчлах гэж байгаа бол: Хилийн гаалийн шалгалтад анхаарах нь.
1. Хоол хүнсний бараа, шингэн хэрэглээний зүйлсийг авч явахгүй байх, Монголчууд гол нь мах болон цагаан идээ ихэнх тохиолдолд авч явдаг учир аль ч хилийн шалган өнгөрүүлэх газар хураан авдаг.
2. Хэрэв та өөрийн хэрэглээний гоо сайхны хэрэглээ \жижиг хэмжээний цөөхөн яаралтай хэрлээг жижиг гялгар уутанд савлах\, электрон бараатай \батериаг салгасан байх\ бол ил харагдах гялгар уутанд явч явах.
3. Ямарваа нэгэн хүний боодолтой бараа, билэг болон бичиг баримтыг зүйлийг дамнан авч явахгүй байх нь зүйтэй. Ямар нэгэн аюултай зүйлс байж болзошгүй гэдэгт сэжиглэгдэг. Та өөрөө хар тамхины наймачин \Drug dealer\ биш ч гэсэн ийм асуудалд орооцлогддог.
4. Ямарваа нэгэн танилын хүүхэд болон ач зээтэйгээ хамт явж байгаа бол хүүхдийн бичиг баримт, эцэг эхийн итгэмжлэх зөвшөөрөлийг албан ёсоор баталгаажуулах. Учир нь хүүхдийн наймааны \kipnapper\ хэрэгийн асуудалд их гардаг. Ийм асуудалд ороолцлогдохгүй байх.
5. Хэрэв та англи хэлний дутагдалтай бол хаанаас хаашаа явж байгаа, таньд ямар тусламж онгоцны буудалд хэрэгтэй гэх мэт жижиг тусламжийн зурвастай байхад аль ч хотын онгоцны буудлын ажилтан таньд туслана.
6. Урьсан болон хүлээн авах хүний нэр хаяг утасын хамт биедээ авч явбал ямар нэгэн асуудал гарвал хилээс шууд тэр хүнтэй холбогдож асуудлыг шийддэг.
7. Онгоцонд суухдаа биедээ тохирсон хялбар хувцасыг сонгох нь зүгээр, шалгалтын автомат машинаар гарахад саад учирхаагүйгээс гадна, гутал болон өмдний бүс тайлж шалгадгийг санах.
8. Хилийн шалгуурын маягтыг үнэн зөв бөглөх бөгөөд, асуусан асуутад үнэн зөвөөр товчхон хариулт өгвөл таньд хялбар.

Ингээд та бүхэнд Америкийн Нэгдсэн Улсад тавтай морилон их юм үзэж их юм сурахыг хүсэн ерөөе.



Бичсэн C.Үзмээ

Опрай Винфреегийн сүүлийн хэдэн нэвтүүлэг


Опрайгийн сүүлийн нэвтрүүлгүүдийг үзэж байхад надад нэг сэтгэлдэл төрсөн юм. Үнэхээр нийгэмдээ хийж бүтээсэн, олон хүмүүсийг зөв амьдралд төлөн оруулсан, хүмүүст оюуны асар их хүч, хайр, итгэл , үнэн, зориг төгөлдөрийг бэлгэжээ. Хорин таван жилийн дараа хийж бүтээсэн ажил амжилтаа дүгнэхэд бахархаад зогсохгүй дэлхийн олон өнцөг булангаас хүндэтгэл үзүүлсэн нь түүнд агуу. Ёстой үүнийг л амьд явбал алтан аяганаас ус ууна гэж хэлдэг байхдаа.
Опрай 1954 оны 1 сарын 29 нд Миссиссппи мужид ээжийн хүсээгүй жирэмсэлтээр олдож төржээ. 9 нас хүртэл нь эмэг эх нь өсгөн хүмүүжүүлжээ. Нэгэн удаа эмээ нь угааж байгаа юмаа харуулж миний охин үүнийг хийж сурах хэрэгтэй гэв. Гэтэл Опрай эмээ би ингэж амьдрахгүй ээ, шал өөрөөр амьдрана гэж хэлжээ. Жаахан охин эмээгийнхээ амьдралыг харж сургамж авч аль хэдий нь өөртөө ирээдүйн зорилго тавьсан байлаа.
Эмээ нь нас барсаны дараа эхтэйгээ хамт амьдарч байв. 11 настайдаа хүнд хүчиндүүлсний дараа эцэгийндээ Нашвилле Тэннэссее мужид нүүжээ. 1971 онд Нашвиллийн дээд сургуульд орж ТВ арааживын ажилд орсоноор улаар 1976 онд Балтморет \chat show\ ярилцлагат нэвтрүүлгийнхээ гараагаа эхэлсэн байна. Үүнээс хойш өргөжин өөрийн нэвтрүүлэг, кино, сэтгүүл, ТВ, араашив, номын клуб, тусламжийн сангуудтай болсон байна.
Үнэхээр гайхалтай Опрай хар цагааны ялгаа арилаагүй цаг үед эх эцэг болон ойр дотны хүмүүсийн хайр халамжийг үзээгүй, эхийнхээ байшингийн тавцан дээр ад үзэгдэн хонидог байсан хүн өөртөө зорилго тавьж тэр зорилгондоо хүрэхийн тулд тууштай хөдөлмөрлөн ямарч хэцүү хүнд үеийг даван туулж энэ олон сая хүнээс цоорч гарч ирсэн нь агуу. Үнэхээр хүний амьдрал нийгэмдээ биш өөртөө л байдаг юм шиг.


C.Үзмээ

Эх хүн

Энэ дэлхийд үрээ тээсэн цагаас эхлэн
Эх хүний нүдэнд баяр хөөрийн
Бас зовиурын нулимс битүүхэн
Үрээ биед хүрлээ гээд
Өдөө хөлөө тавиад нэг амсах биш
Үргэлж л санаа нь зовж зүрх нь шаналаастай
Эх хүн гэрийн нар гэгээ
Айл гэрийн голомтыг базагч
Ах дүүгийн батбөх холбоо нь


Дэлхийн Ижий нарт
Ижий нарийн баярын мэнд хүрье.

5/06/2011
С.Үзмээ

ХҮН НЭРЭЭ ТОГОС ӨДӨӨ ХАМГААЛДАГ

Монголчууд минь ээ, бидний алд бие болон үр хүүхдүүдэд минь монгол зүрх цохилж, монгол цус гүйж монголоороо бахархан амьдарч байна. Сүүлийн үеийн Америк нөхрүүд, гадаадтай суусан хүүхнүүд гэсэн нийтлэлийг уншаад үүнийг бичихээр шулуудсан юм. Үнэхээр монгол хүн та мөн л юм бол нүдээ нээгээд гараа сунгаад зүрхээ чагнаад магнайдаа нэг тунгаан бодоод үзээч. Ер нь би хэн билээ. Монгол хүн, эр хүн, эмэгтэй хүн, эх эцэг нь, өвөө, эмээ нь, ах эгч нь, айл саахалтын хөрш нь, найз нөхдийн найз нь, ах дүүгийн хамаатан нь, амраг ханийн хань нь, албан газрын дарга нь, ажилтан нь ч, бизнэс эрхэлчдийн түнш нь, үлгэр дууриалаа үзүүлэх ахмад нь, хийж бүтээх залуус нь, сурган хүмүүжүүлэх багш нь, сурч боловсрох шавь нар нь, эрдэм номоо уралдуулах эрдэмтэн нь, хууль цааз тогтоох хуульч шүүхчид нь, улсаа удирдах ерөнхийлөгч нь , хууль дүрэм цагдах цагдаа нь, ард түмнээ баясгах жүжигчин авъяастан нь бид мөн.
Энэ дэлхий дээр хүн болж төрсний гавъяа хаана ч олдохгүй, олдсон ганц амьдралдаа монгол гэдэг омогт бахарлаараа бие биенээ дэмжиж, өөрөө өөртөө зорилго тавьж тавьсан зорилгондоо хүрэхийн төлөө шамдаж бусдаасаа дэмжлэг авч, бусдаа дэмжлэг өгч монгол гэдэг нэгэн айл болох юмсан.
Эзэн хүн болго н эдлэх эрхтэй бас гүйцэтгэх үүрэгтэй. За нэг эргэцүүлэн нэг бодоод үзье. Би монгол хүн, би гэдэг хүн үнэхээр монголынхоо төлөө амьдралдаа юу хийсэн билээ. За байз байз... Үнэхээр монголынхоо төлөө хүнд үзүүлчих бүтээлтэй, гавъяатай одоо байгаа хүмүүс олоон олон Л. Түдэв, Д. Цэдэв, Баттулга, Эрдэнэбат, Д. Лувсаншарав, Н.Жанцанноров, Д. Дагвадорж, П. Сэрдамба, Э. Бадарууган,О. Гүндэгмаа нэрлэчихвэл нэрлээд л байна шүү дээ. Үнэхээр ч эд олны дунд нэр нь гарчээ.
Монгол хүн гээд хоосон цээжээ цохиж явдаг зарим нэг нь үнэхээр та өөрөө монголынхоо түүхийг уншсан уу, та хэрэв монгол хүн юм бол эх түүхээ мэдэж бусадтай маргаж, монгол нэрийг гаргах юу хийж бүтээсэн болоод нэг нэгнээ гойчлоод байна. Хүнд үзүүлэх диплот шагналаар биш хүнд үзүүлэх бүтээн байгуулсан гавъяагаар би үүнийг хийсэн хүн гэдгээрээ бахархаж, хэлэх үгтэй үзүүлэх юмтай явалдаа. Зарим нэг Монгол хүн эдлэх эрхээ хаана ч явсан эдлэдэг түүн шигээ үүргээ гүйцэтгэмээр юм.
Эр эм хүний хооронд хүйсийн л ялгаа байгаа. Түүнээс биш өөр ялгаа алга. Эдлэх эрх гүйцэтгэх үүргээрэй нэг их ялгагдаад байх юм алга. Адилхан хөдлөх хөл гартай, дуугарах дуу хоолойтой. Эр эмгүй нас бие гүйцэхээрээ амьдралын жамаар хүнтэй суудаг. Монгол байтугай гадаад бусад орны иргэд хайр сэтгэлийн үүднээс хэн ч гэрлэх эрхтэй. Богтолж аваад монгол хүнийг гадаад хүмүүстэй суулгаагүй л юм бол тэдний хоорондын асуудал маньд пад алга, энэ тэдний хувийн асуудал. Монгол хүүхнүүд сүүлийн жилүүдэд яагаад гадаад хүнтэй суух болсоныг та нэг эргэцүүлж тунгааж бодсон үзсэн үү. Хүнтэй адилхан эмэгтэй хүнийг эм хүн гэдгээр нь, ирээдүй эх хүн гэдгээр нь, айлын гэргий гэдгээр нь та хүндэтгэж үзсэн үү. Түүхээс харъя. Чингис хаан маань өөрийнхөө Ижийг эх хүн гэдгээр нь өвдөг сөгдөж сонсдог, гэргий, охид, бэрүүдээ ирээдүйн хатан гэдгээр нь хүндэтгэж тэдэнд эрх мэдлийг нь итгэлтэй өгч байсан. Чингис хааны гэргий болон охид, бэрүүд нь халх болон бусад үндэс орны хүмүүс байсан. Тэглээ гээд Чингис хаан маань тэднийг гадны хүн гэж тохуурхааргүй, монгол цус монгол үр хүүхэд төрүүлж байгаа эх хүн гэдгээр нь хүнлэж ирсэн. Хэрэвээ та дөнгөж арван жил төгссөн, шилжилтийн насны охдуудыг хуурч баян чинээлэгээрээ гайхуулж, эрх мэдлийнхээ суудлаар түрээ бариагүйсэн бол, өөрийнхөө үр ач шиг цэвэр ариун охидуудыг бузарлаагүй бол тэд ийм замд орж гадаад хүнтэй суух гэж улаарахгүй байсаан. Харин тэдэнд аж жаргал өгч чадах үгүй нь мэдэж байж түүнтэй гэрлээч гэж Монгол хүний ёсоор хэлсэн хүн байна уу. Монгол айлын гол ноён нурууг хэн үүрч явна. Ихэнхдээ эмэгтэйчүүд. Эр нөхөр нь эр нөхөр шиг халамжтай, ганц ч удаа хайртай шүү гээд зоригтой хэлчдэг, гэр орондоо эртхэн ирээд ханьдаа хийж байгаа хоолноос нь хамжаад өгдөг бол, эцэг хүн шиг үр хүүхэдтэйгээ цагыг өнгөрүүлэн хичээл юмноос нь дэмжээд, хамт тоглох тоглоомоос нь тоглоод өгдөг бол нэг өөр. Монголын нийгмийн хуурамч дүр төрх монгол охид хүүхнүүдээр тоглосон. Яахаараа дандаа эмэгтэй хүний нэр хүнд муу хэлэгдэж явдаг юм. Гадаадтай гэрэлсэн олон залуус байна. Ер нь хамт суралцаж ажиллаж байгаад хайр сэтгэлийн үүднээс суусан хүнийг өөрөө өөрсөндөө хайр сэтгэлтэй аз жаргалтай амьдарч байвал болоо. Муу нэртэй гадаад нөхөртэй сайхан амьдарч байгаа хүүхнүүд хаа сайгүй тэд эх орон болон ар гэртээ орлог оруулаад амьдарч л байна. Юмыг нэг өнцгөөс биш олон талаас нь хараач гэж Далай лам хүртэл айлдаж байсан.
Монгол хүн нэрээ тогос өдөө гайхуулдаг гэдэг үгийг харин санаж бид бие биенээ хамгаалж монгол гэдэг нэрээ хамгаалая л даа. Та монгол хүн юм бол монгол нь монголоо битгий муулаач, монгол эх орноо битгий муулж зээлгэ гуйлга хийгээч, бадамлянхуа цэцэг шиг охидууд хүүхнүүдээ эх хүн, эмэгтэй хүний ёсоор хайрлаач,бие биенээ өршөөж уулчлалт үзүүлээч, хийж бүтээж байгаа хүмүүст чин сэтгэлийн талархал шудрага урам өгөөч, үр хүүхэд ирээдүйн залуусаа дэмжээч, эрхэм хүнийг хүн гэдгээр нь хүндэтгээч.
Монгол түмний минь магнай тэнийж хийморьтой өөдрөг амьдарахыг ерөөе.

Монгол хүн болгон Б. Батжаргалын Монгол Омогшил номыг уншаасай.
Бичсэн Үзмээ.

Эх орондоо очсон
Миний сэтгэл

Арван жилийн урд алтан амеркийг
Аав ээжийн хүүхдүүдийн адил зорьсон билээ.
Арван жилийн дараа эх орондоо хөл тавьж
Амраг ах, эгч, дүү нартаагаа уулзалдахад
Алаг зүрх минь догдолсныг нуух юун байхав
Улаанбаатар минь ямарч их том хот болоов
Уулс нь хуртэл сүрлэг сайхан
Урсах замын хажуух бужигнасан шороо нь хүртэл
Угтан авах нь нэг л сэтгэлд дотно
Хөдөө талын олон замраагүй замаар
Хөндлөн гулд тавихад хөх ногоо ногоорон
Эцэг өвгөдийн минь нутаг цаанаа л нэг
Эрхэм тансаг, анхулуун ажгуу
Монгол минь хөгжлөөрөй бусдын орноос
Дутхааргуй орчин үеийн техник технологи
Монополь аль ч оронд байдаг л юм юм л
Дүүрэн сайхан элбэг дэлбэг харагдана
Ах дүү садангийн минь амьдрал ахуй
Амгалан тайван аз жаргалтай
Эрч хүчтэй хиймэртэй сайхан
Эхийг бүтээн босгон амьдарч байна

Сэтгэл сайхан байна хангалуун байна.

С. Үзмээ 7.31.2010

Домогт Итали орон

Хатан хаан цолтой
Хойд Карoлина мужийн Шарлотти хотоос
Хөх нисэх онгоц хөлөглөн
Хөх тэнгэрийн үүлийг сөрж
Дүүлэн нисэн Атлантын далай дээгүүр
Домогт Итали орныг зорин одлоо

Дэлхийн жуулчдын нүдийг унагасан
Дэгжин Венеце хотын нисэх буудлаас
Адрейтик тэнгисийн хаяандах Мoнфалконе хотноо
Анд найзынхаа гэрт зочилон тухалхаар хөдөллөө
Итали хүргэнийхээ гарын амттай сайхан хоол
Итали дарсаар дайлуулан баяр хөөрөөр дүүрэн байлаа

Италийн хойд нутаг Горициа муж нам гүн
Их тэнгис Адрейтик тунгалаг ариун номхон дөлгөөн
Уул нуруудын толгод үргэжилсэн
Усан үзэм, чидун үрэлийн цэцэрлэгтэй
Үзэсгэлэн төгөлдөр бүрэлдсэн
Үгүйлэх түүхт газартай баялаг нутаг

Хөл хөдөлгөөн ихтэй
Хүний чансыг заасан
Дэлхийн алдартай загварын
Дэнсэн заасан Милан хот
Түүх соёлыг хослуулсан
Түмэн олныг цуглуулсан хот

Эртний түүхт эзэрхэг түрэмгий
Эзэн хаант Рома хотын хөдөлгөөн
Их хөлийн газар олон жуулчдыг татсан
Их түүхт дурсгалын газруудтай
Үнэхээр хэн хэзээ яаж үүнийг байгуулсан юм
Үнэлэхийн аргагүй эртний дурсгалтай

Энэ зууны түүхэнд Ромын хүчирхэг гүрэн гэдгээ
Энэхүү агуу их түүх соёлоороо гайхуулж мөнхөрсөн
Галт илтийн баатарлаг түүхтэй
Гайхамшигт дурсгалын газруудтай Итали орон



С. Үзмээ 10.12.2009

Бүжээ эгчид

Холын Америк орноос
Атлантын далай дээгүүр
Хөх нисэх онгоц хөлөглөн
Ариун сэтгэлт Бүжээ эгчдээ очлоо

Ээжийн минь оронд
Эх минь болсон эгчийгээ
Сэтгэл зүрхэндээ тээсээр
Сайхан итали оронд зорин уулзлаа

Эгчтэй үнсүүлэн энгэр минь тэнийж
Цээжний минь нууцхан бэтгэ
Цэлийтэл онгойн баясган
Эхэр нууцхан татаад авав

Эгч минь ануухан сайхан
Эрүүл саруул, аз жаргалаар дүүрэн
Цайлган цагаан сэтгэл нь
Цацран цоглог амьдарч явна

Эгчдээ залуу сайхан сэтгэлээрээ
Цахилж үргэлж золбоотой
Эрүүл энх амар амгалан амьдарч
Цагийн жилүүдэд урт удаан наслаарай.

С. Үзмээ 10.04.2009

Б. СОДНОМЫН НЭРЭМЖИТ "АМИН ХАЙРТАЙ ААВ" УРАЛДААНД ШАЛГАРСАН СЭДЭВ

Намайгаа гэсэн аав минь
7 дахь өдөр, 01-02-2009 13:28
Амин хайртай аав Аав гэдэг энэ эрхэм нандин хүний алдарыг магтахад алдхан цаас хүрэлцэхгүй билээ. Аавтайгаа адилхан охин сайн сайхан явдаг гэж ардын зүйр үг үнэхээр үнэн гэж би боддог. Хэн ч харсан яг аав гэж хүн бүхэн хэлэхэд нь би баярладаг. Намайг гэсэн аавын хайр хэмжээлэшгүй өвдөж зовоход аав минь эмчлэн эдгээж, уйлж гомдоход, аав минь аргадаж тайтгаруулна, мэдэхгүй бүхнийг минь зааж сургана, чадахгүй ажлыг минь хийж туслана.

Аав байхгүй бол би яахсан билээ. Ямар нэг юм хийж чадахгүй бол аавыгаа л харуулдан хүлээж, ирэхэд нь чадахгүй бүхнээ заалгаж аваад санаа минь амарч би маш ихээр баярлана. Заримдаа аав минь хаа нэгтээ ажлаар явахад гэр минь эзгүйрч нэг л уйтгартай, харин эргээд ирэхэд нь гэр минь дүүрээд нэг л баясгалантай болдог.

Хүн бүхэн “мөнх тэнгэр эцэг минь” тэнгэрээ хүртэл эцэг гэж хүндэлдэг нь аав гэдэг эрхэм хүн ямар агуу их хүн гэдгийг харуулж байгаа билээ. Миний аав намайг, ээж, ахыг, минь сайн сайхан явуулахын төлөө ажил төрөл хийгээд гэртээ ховорхон байдаг ч гэсэн би аавыгаа улам ихээр хайрладаг.

Ажлаасаа ирэхэд нь халуун хоол цайтай байлгаж, хувцасыг нь цэвэрлэж, ядарсан биеийг нь халамжилж хайртай аавдаа жаахан ч гэсэн туслахыг боддог. Бушуухан том болоод аавдаа туслаж ачийг нь хариулах юмсан гэж дандаа боддог.

Аавыгаа гэсэн мянга мянган үрс аавын тухай их сайхан дуу шүлэг, кино зохиол бичсэн байдаг билээ. Аав бол хамгийн эрхэм эгэл даруухан энэ хорвоогийн цорын ганц түшиг тулгуур болсон хүн гэж би боддог би ч гэсэн аавын тухай шүлэг бичсэн.
Шүлэг 1
Намайгаа гэсэн аав минь
Нарт хорвоогийн гайхамшиг
Өрх гэрийн минь нар
Өмөг түшиг багана минь

Амин хайртай аавыгаа байхад
Алдрай жаахан охин нь алзахгүй
Алдрай жаахан охин нь байхад
Аав минь аз жаргалтай

Хайртай шүү ааваа гэх үгийг
Харин би ахин дахин хэлэхэд
Ханагар сайхан аав минь
Хамгаас аз жаргалтай болдог

Хүүхэд багачууд найзууд минь
Хүний сайхан аавыгаа
Хамгаас ихээр баярлуулж
Хайрлаж хүндэлж яваарай

Аав энэ хорвоогийн тэнгэр нь
Аав энэ ертөнцийн багана нь
Аав энэ дэлхийн түшиг нь
Аав энэ амьдралын утга учир нь

Амин хайртай аавыгаа насан туршдаа баярлуулж хайрлаж яваарай хүүхдүүдээ.

Монгол улс Улаан-баатар хот

52-р сургууль 6б анги

Ач Ц.Хонгорзул

Баян Монгол орноо хайрлацгаая хүмүүсээ.
6 дахь өдөр, 07-03-2009 12:22
Баян Монгол орноо хайрлацгаая хүмүүсээ. Хүннү Сүннү оршин тогтносон үеэс эхлэн Монгол орны маань эх нутаг өдий хүрсэн билээ. Өвөг дээдсүүд маань мал аж ахуйг эрхлэн жилийн дөрвөн улиралдаа нутаг сэлгэн нүүдлэн суурьшиж, улс орон даяар байлдан дагуулж байхдаа ч, суурьшиж буудалсан нутгаасаа нүүхдээ бууриа цэвэрлэн бурхан тэнгэртээ даатгаж ирсэн сайхан уламжлалтай билээ. Монгол хүн уул овоогоо тахин, уулын орой өөд хийморь магнайгаа сэргээхээр гарч, тэнгэр өөд дөрвөн зүг найман зовхистоо идээний дээж сүүн цацлаа өргөдөг. Гол горхи, булаг аршаанаа бохир шанагаар хутгах, бургас мод хамаагүй огтлох, цэцэг навчисыг үндэстэй нь тасдан хаяхыг цээрлэдэг билээ.Газар шороо хамаагүй сэндчин орхидогүй, ухсан нүхээ эргээд булдаг. Хашаа саравч, өвөлжөө байр байшин барихдаа газар дэлхийгээс гуйн ямааны эврээр гортиглож дөрвөн өнцөгт нь сүү дусааж байж, ухсан нүхэндээ хадаг цай өргөдөг ёс заншилтай.Эртний монголчууд байгаль орчинтойгоо зохицон харилцаж дээдэлдэг байснаас үндэслэн бөөгийн мөргөл үүсэн хөгжсөн байх. Ингэснээр байгаль дэлхийтэйгээ улам ч ойртон байгалаасаа авах хишгээ хүртэн, байгалийн аюулыг номтгож чаддаг, байгалиасаа эрч хүчээ авч чаддаг байсан байх. Эзэн Чингис маань ч хөх тэнгэртээ мөргөж адислан байгалийнхаа сүр хүчийг бишрэн шүтэж, өөртөө сүр сүлдээ авч чаддаг байсан болоод л тийн хүчирхэг зориг төгөлдөр байсан байх. Үнэхээр тэнгэрийн хүчийг бодоод үзэхэд дэлхий хорвоог өөрийнхөө хүслээр нэг л өдөр, нэг цагт ч хувиргаж чаддаг. Ингэж бодоход үнэхээр хүчирхэг байгаа биз. Үнэхээр ч бидний монголчууд дэлхийн их газрын зүрхэд оршин тогтносон хувьтай хүмүүс.Монгол хүн давахгүй гэсэн юмаа давж, даахгүй гэсэн юмаа даадаг гэлцдэг. Үнэхээр хүн өөртөө итгэлтэй байвал юуг ч хийж бүтээж чадна. Тиймийн тулд оюун ухаанаа л эрдэм номоор баяжуулж түүгээрээ л хүссэн амьдралаа олбол хэзээ ч барагдахгүй, үр хүүхэддээ хүртэл хүртээмжтэй баян болно. Газар шороогоо онгичон олз ашиг харснаар түр зуурын баян л байхаас үеийн үед баян байхгүй шүү дээ. Ус бол чандмань эрдэнэ гэж монголчууд дээдэлдэг. Үнэхээр усгүй бол амьдрал байхгүй. Тийм болохоор манай Монгол шиг цэвэр ус бага оронд гол горхи, аршаан булгаа хайрлаж тэднийгээ улам арчлан тордож сэргээж байх бодлогыг нэгдүгээрт тавибал тустай байх.
Монголчууд эртнээс эхлэн хамтран ажиллаж нэг санаагаар бие биенээ дэмжин амьдарч ирсэн нь монголын ардын аман зохиолууд болон эртний монгол судалгаанд батлагддаг билээ. Иймдээ ч өвөг дээдэс минь хүчирхэг байж.

“Саахалт айлын

Санаа нэг,

Айл хүний

Амь нэг” гэсэн

Монголын зүйр цэцэн үг байдаг. Үнэхээр санаа нийлж нэгдэж байж л бид улс орноо хөгжүүлнэ. Монголчуудын ашиг хонжоо харах, бие биенийхээ улыг шагайдаг тамын тогооны үлгэр манжын дарангуйлалаас эхлэлтэй байх. Тэрнээс биш эртний монголчууд айл аймаг, нутаг хороогоороо нэгдмэл, хамтран найр наадмаа сайхан хийдэг, мал аж ахуйгаа хамтран бэлчээрлэдэг, бие биедээ аль байгаа юмаа илүүлчилдэг, идэх хоолоо харилцан хувааж идэж сурсан тийм л сайхан хүмүүс байж. Монголчуудаа байгаль дэлхийгээ дээдэлж, аль болох мод ургамал суулган арчлан, гол горхи, аршаан булгаа байгаа дээр нь арчилцгаая. Бидний өвөг дээдэс маань монгол хүний сэтгэл, оюун тархи, ухаанаар баян явсан үүн шигээ бид бүгдээрээ нэгдэж улс орноо өөрөө өөрсдөө зөв бодлогтойгоор хөгжүүлж монгол хүний ухаанаар дэлхийн тавцанд дахин гарч ирцгээе монголчуудаа.


Монгол нутаг


Хангай, тал, говь хосолсон
Хаанахын хэнд ч ховор заяах
Халх монголын нутаг дэвсгэрт
Халхын үр болон төрсөн би

Өвөг дээдсийн минь өвлөн ирсэн
Өстөн харийн дээрэмчидээс
Эрлэг монгол зоригоор хамгаалж
Энэрэл хайр хишгээр дээдэлж ирсэн нутаг

Дэлхийн хаана ч байхгүй
Цорын ганц онгон байгалиа
Дэлгэрүүлэн цэцэгжүүлэxийг
Цагийн бид л ганц чадна


С.Үзмээ