Showing posts with label Эх орон. Show all posts
Showing posts with label Эх орон. Show all posts

Thursday, August 27, 2020

Ялзрал


Cartoon Of Man Looking In To Empty Head Of Crazy Or Dull Brainless  Businessman Or Politician Stock Vector - Illustration of ignorant, dumb:  141647370
Ялзрал 

Ямба хэргэмд горидогчид
Улсаасаа нүүрээ буурлагч урвагчид
Ялимгүй эдэнд шунагчид
Угсаагаа мэдэхээ больсон ноход
Хоёр зуу гаруй жил Манж ахаатанд
Дарлуулсан ч тусгаар тогтнолоо алдаагүй юм
Дэлхийн газрын зурагнаа
Тодоос тод дардан хаягтай
Түүх шашдиртай Монгол Улс байдаг юм
Улаан цусаа урсган хэдэн зуун жил
Элгээрэй эх орноо хамгаалсан
Эрэлхэг дайчид зүтгэсэн амь
Улаан цэнхэр өнгөт алтан соёмбо гэрэлтсэн
Монгол улсын тэмдэгт төрийн туг
Улс орны тэнгэрт Монголын төлөө цохилох
Манлай хүмүүсийн хүч хөдөлмөр зүрхээр
Бахархалтайгаар төрийн дуулалтай хамт       
Бардам дэлхийн чихэнд цангинан мандуулдаг юм
Дарлал мөлжлөг, өмхий бөглөмд
Дархан эрх, амиа алдаж байсан ч
Ян өвчин, яр батганганд баригдсан ч
Яргал шийтгэлийг даваад гарсан түүхтэй
Шилийн сайн эрчүүдийн гавъяагаар
Ширингэнээс мултарч чадсан юм
Малчин ардын хүү
Манлайж товтолж чадсан юм
Харгис гүржийн хардалт, 
Хар хэлмэгдэлдэлт нирэгдсэн
Залуу сайхан сэхээтнүүд
Зандан эрхтэй лам хуварга мэргэдүүд
Өч дөчнөөр нь алдсан ч
Өвөг дээдсийн минь сүнс
Өлгий нутагтаа эзэн суухыг захиж
Өргөө гэртээ өнөр жаргахыг айлдан
Тусгаар тогтнолыг минь
Тогтоож үлдээж чадсан юм
Албан тасалгааны цонхоор
Аль бүхнийг хар
Айл бүхэн амьдралдаа зүдэрч байна гэж
Зүггүй хэдэн банди нар
Зөв замаар амьдармаар байна гэж
Уухайлан урайлан өдөр шөнөгүй
Ундлага хүнсгүй өлсгөлөн зарлан
Арчилал гэгчийг андуурч авчирч
Албан тасалгааг өөрсдөө эзэгнэсэн 
Алаг үзэлтэн авилгагч нэгэн болж
Анд нөхдөө хууран бүрэлгэн
Алба мөнгө нүдэндээ гялтагнуулан хялааж
Шуламын сэтгэлийн цусан булагтай болон
Шудрага ёс алдагдсан нийгэм байгуулсан
Монгол хүн нэрээ
Тогс шувуу өдөө хамгаалдаг гэж
Мөнч их өвгөд мэргэд минь
Тогтуун амьдрахыг минь захидаг байлаа
Газрын доорх баялагыг өвгөд мэргэд маань
Гар хүрэлгүй биднийг хамгаалж хайрла гэж өвлүүлсэн юм
Байгалын баялагыг чи зарлаа гээд баяжсан ч жаргах үгүй ээ
Байгаль сүйтгэснээрэй сүлд чинь сүнс болж
Ухсан нүхэндээ шалдан шингэхээс хойно
Ураг чинь чамайг дурсах үгүй ээ
Түүхэндээ гавъяа биш гай тарсныг чинь
Тодоор тод данслаад бүртэгчихсэн хойно
Хүүхэд,  ач зээ нарын чинь яс нь янгинаж
Хүнээс нуугдах хэцүү, түүхээс балруулдаж чадахгүй
Хэцүүхэн л үйл тавилангаа үеийн үед үүрнэ
Чиний нүглээр хураасан эд
Чамтай хамт явахгүй ч
Чингэлт нүгэлт хөрөнгө чинь
Чиний үр удмын хоолонд нэмэр болох үгүй ээ
Өнөөдөр чи баян, маргааш чи шалдан үхнэ
Өгөөмөр хорвоод сэтгэл баян
Өөдрөг үнэнч хөдөлмөрийн хөлс жаргалтай
Өрөвдмөөр үхэх чинь чамд л гайхамшигтай
Байгалиас заяасан баялаг
Газар, уул, усыг тэгштгэн тогоох жамтай
Бат мөнх бэхжүүлэх увидастай эрдэнэс 
Ганган орчлонгын өмч
Ган гамшиг бий болгохгүйн тулд
Газрын тосыг мэдсээр байж ухаагүй юм
Эрдэнийн чулуутай тааралдсан ч
Хөрсөндөх чулууг бүү хөдөлгө гэж
Эрх биш бидэндээ сургаалаар үлдээж
Хөрс дэлхийдээ талархан сүүн цацлаа өргөдөг
Хөрөнгөт нийгэмийг  хэзээнээсээ ойшоодгүй байсан
Хөл хүндтэй эмэгтэйн өмнө хөндлөн гарч байгаагүй юм
Хүндэтгэл ёс зүйтэй  ард түмэн 
Харийн шашны дээдийг боловсронгуйлан шашдирласан
Хам хумгүй шүтэж мансуураагүй  юм
Хар тархиа тэдэнд угаалган өмчлүүлээгүй юм
Хорвоо огторгуйг чагнан ажиглан тооцоолж
Хөрс дэлхийтэйгээ уялдан амьдарч ирсэн ард түмэн
Эр нь эмсээ эх хүн шигээ дээдэлэн
Энэ дэлхийд эгэл тэгш эрхтэйгээр
Амьралын нугачаагаа хуваалцан
Ахуй амьдралаа базааж дээдлэн
Эрэгчин эмэгчин ноход болж тоглодоггүй
Эр нь үүргээ хэнээс ч хэлүүлэхгүй гүйцэтгэж
Эм нь үүргээ хэнээр ч заалгалгүй авч явдаг
Эрхэм монгол ахуй бий
Гадаад соёл ахуйн амьдралыг мэдэрч байж
Эх орны хөгжил дэвшилд хэрэгтэй үгүйг шийдэх байтал
Ганган гялалзсан бүхнийг дуурайгаад хуулаад барьчихдаг
Эсвэл эрээн мяраатай эв дүйгүй тохчихоод
Гангарсан болж улаан хивс ч гэх шиг
Хэдэн нохдууд дэлхийн одтой барьцалдан
Хэрэндээ өөрсдийгөө од болгон дүр исгэн ядах нь
Хэн бүхэнд ичгэвэртэй, хэлэх үг алгадаа тамин минь!
Эй, зайлуул гэж  юм үзээгүй амьтан юмдаа гээд
Эмгэд өвгөд усан тэнэгийг өхөөрдөн өрөвдөг байв
Хэдэн халтар цаасны төлөө эх орны минь газар шороо
Хүний орны арилжааны самбарт зарагдаж байна гэнэ
Хэний эх орны газрыг хэнд зараад сууж байгаа ноход вэ?
Сэтгүүлч, сурвалжигч нэртэй үнэмлэх зүүсэн
Сэгсгэр үстэй эм, арзгар үстэй эр
Худал үнэний хооронд хэдэн халтар цаас
Хутга, зэвгийн өмнө сөгдөн
Арчаагүй авилагчдын захиалгаар
Арзагнан хуцсан нохдын үгээр
Алцагнан хуудас дүүргэн, улалцах нүүргүй донгосно
Өөрсдийгөө энэ дэлхийн эрхт чөлөөт сэтгүүлч гэж
Өргөмжлөн сийрүүлэх нь гутамшигтай
Өвөрийн нууц ноёнтондоо
Өвөрт нь нэг орж, өмнө нь нэг бөхөлзөн
Энэ хорвоод ингэж шивэгчин, зарц мэт
Хөөрхийлөлтөй амьдрах гунигтай яа
Монгол хүн толгой тохин алга дээш
Хийморь сэргээсэн ёслол хүндлэлтэй
Мөлхөж бөхийж хялааж ёслох нь
Хаанахын заншилыг хэнд сурдчилаад байгаа юм
Хүмүүн минь сэтгэлдээ хайрын гал ноцоогооч
Араатан бол зэрлэг байгаач
Арчаагүй нийгэм, ялзарлыг та хойч үедээ
Ач зээдээ юу сурган үлээнэ вэ?
Гучин жил гудамжины тэнүүлчид төр гэж тоглосон
Гучин жил эх орон эрлийзсэн хаяг шошигтой
Гучин жил гуйлгачин төр засагтай
Гучин жил эх орны газар нутаг шарх сорвитой
Эх оронч үнэнч сэтгэлт
Эрэлхэг монгол хүн та хаана байна
Энэхүү ялзралыг цэглэх цаг нь болсон
Эхэс дээд тэнгэр тайвширах цаг нь болсон
Ирээдүйд Монгол эх орны төлөө
Ирэх хэдэн зуун жилийн үргэлжлээр
Эрэлхэг баатарлаг чин сэтгэлт
Эх орноо хамгаалан хөгжүүлэх охид хөвгүүд
Их Монгол угсаатанд дахин дахин төрөөсөө
Их дээд тэнгэр ивээг эх орныг минь!

 

 С. Үзмээ 08.27. 2020

 

 

 

Sunday, March 31, 2019

Хурлийз


Миний охин энэ шүлгийг  бичжээ. Ашивелли хотын  Хойд Каролинагийн их сургуульд төгсөх жилдээ сурч байна.  Гэрээсээ хол, гэрээ санан Монголоороо омогшиж  энэхүү шүлгэндээ өгүүлсэн нь миний зүрхийг  уяраав.  Охиндоо зөндөө их хайртай бас бахархаж байна. Улам их амжилт хүсье!

Содном Үзмээ





Хурлийз


Зорисон тэмүүлэл аялалдаа
Хөтлөгдөн шинэчлэгдсээр
Хөх тэнгэрээс хайр ивээсээр
Амьдрал  бэлэглэсэн
Миний ээжийн надад сургасан
Монгол ахуй амьдрал, зан заншил
Хуучин ба шинэ
Эртний болон орчин
Цусанд минь нэвт шингэсэн
Бид байгалиасаа нүүдэлчид
Билэгшээж аяладаг хүмүүс
Бусдыг найрсагаар халуун хоол ундаар 
Дулаан орон байраар зочломтгой угтадаг
Хөх тэнгэрээс заяасан саруул ухаантай
Тиймээс, миний зүрх сэтгэл үгүүлнэ
Миний оюу ухаан оньсоор дүүрч
Миний цус холимог
Миний эцгийн царай цагаан боловч
Түүний цус нь европчуудын хольцтой
Түүний эмэг эх 
Миний буурал эмээ
Багахан хувийн Черокий Индиан цустан
Би цэвэр Монгол биш гэж
Би өөртөө дандаа хэлдэг байсан 
Гэвч, миний зүрх Монголоор бахархан үгүүлсээр л
Би зорилгондоо тэмүүлсээр л
Би хөх тэнгэрээс ая тухыг хайснаар
Миний ээжийн монголын бүүвэйн дууг
Дуулж байхыг сонсдог
Бас манай гэрийн ханан дах
Чингис Хааны аравч нүдэнд минь үзэгдэнэ
Надад бас Монголын далбаа бий
Машиндаа би бахархалтайгаар мандуулдаг
Миний хайр хоёр эх орондоо цохилдог
Монгол буюу Америк
Би Монголоороо бахархадаг юм
Холимог цустан намайг юу ч жижигрүүлэх үгүй ээ
Би бол ээжийн охин
Монгол хаттай бүсгүйн охин
Зөрүүд, сэтгэлгээтэй хүний дээд
Би үнэ цэнэтэй эрхэм хүндэлийг дээдэлдэг, би сурсан
Би Монголоороо бахархадаг
Би Монгол хүн.


Зохиогч.  Катерина Тэмүүлэл Пигг. UNC Asheville NC. 2018
Орчуулсан Содном Үзмээ


Friday, June 1, 2018

Эх орон минь уу


Эх орон минь уу


Эх ороноо би Эх шигээ санадаг
Унасан газар нутгаан би Эхийн хэвлий шигээ санадаг
Эх булаг гол аршаанаа би Эхийн ариун сүү шигээ санадаг
Уран ганганах шувуудын жиргээг Эхийн бүүвэйн дуу шигээ  санадаг

Хөх цэлмэг тэнгэрээ би Эцэг шигээ санадаг
Хөвчин ой, хангайгаа би Эцгийнхээ ноён нуруу шигээ санадаг
Хөндлөн давхих тал нутгаан би уужим сэтгэлт Эцгийн ухаант харц шигээ санадаг
Хүлэг морьдийн давхих туурайн чимээг Эцэгт минь өвлүүлсэн эрдэнэ шигээ санадаг


С. Үзмээ 06.01.2018

Д. Нацагдорж

                                                Их зохиолч Д. Нацагдорж мэндэлсний 120 жилийн ой  (1906-2026)   болон                       ...